Srpske svetkovine u Americi (1)

by admin Email

| Pisma iz Amerike| Marko Bojović |

Dragi moji juristi,
Januar je na izmaku. Kada se u Srbiji pomene januar, jedna od prvih asocijacija su praznici. U prošlom mom javljanju, bilo je reči o jednom američkom prazniku, sećanju na prošlost i njenom preispitivanju i analizi, zahvalnosti precima. U kontekstu svega toga, pomenimo i naše ljude u Americi. Često se, naime, u atmosferi opšte ispolitizovanosti svega, previđa da Sjedinjene američke države nisu samo njena politika, posebno ne spoljna, od koje je mnogima u svetu, pa i kod nas, ali i u samoj Americi, bilo muka. Isto kao što ni Srbija '90ih godina nije bila oličena samo u predsedniku Miloševiću.

Procitaj

Uz mnogo drugog, pođimo od toga da Ameriku čini i oko milion Srba i bar još pola miliona ostalih sa prostora bivše Jugoslavije, kao i neznani broj onih koji su ovde sahranjeni ili bar jedno vreme živeli, medju njima i čuveni naučnici Nikola Tesla i Mihajlo Pupin. Samo u Čikagu, gradu sa najviše Srba posle Beograda, živi njih između 200 000 i pola miliona (zavisi koga pitate), te nije retkost čuti u njemu naš jezik, a ima i prodavnica sa našom robom, pekara, mesara, restorana, videoteka, crkava i manastira. Koliko tačno ima naših ljudi, znaće se 2010. godine, kada je redovni popis stanovništva u SAD. Koliko god da ih je, velika većina voli svoj narod i rodni kraj i naravno da se nije slagala sa mnogim potezima zvaničnog Vašingtona. Ne zaboravimo, takođe, da su mnoge naše porodice u krizna vremena preživljavale zahvaljujući pošiljkama svojih rođaka iz Amerike. Tako da pre nego što se upustimo u izražavanje nezadovoljstva, antipatije, ruganja ili, ne daj Bože, mržnje ''prema svemu što je američko'', imajmo na umu i te naše sunarodnike koji, sticajem raznih okolnosti, žive u Americi. Imajmo na umu i mnoge njihove prijatelje iz raznih drugih naroda, prirodna bogatstva i još mnoge blagodati života u njoj, koje bi, uz svu opravdanu kritiku sveg obilja onog što je u njoj loše, mogao samo zlonameran čovek da ospori.


Njujorčani iz Like i Banata


U želji da kažemo nešto više o tim ljudima našeg porekla, počnimo u ovom pismu od toga da su tri crkvene zajednice Srba u Americi obeležile stogodišnjicu postojanja u oktobru i novembru tek minule godine – najpre crkva Sv. Đorđa u Sinsinatiju, u državi Ohajo, pa crkva Sv. Trojice u St. Luisu, u državi Misuri, i crkva Sv. Arhanđela Mihaila u južnom predgrađu Čikaga – Lensingu, u državi Ilinois. Zašto počinjem od toga? Čitajući istorije tih crkava, zapravo, kao da čitate istoriju Srba na severnoameričkom kontinentu, kao dodatku Seoba Miloša Crnjanskog.
Srbi su počeli da dolaze u Ameriku još pre Berlinskog kongresa 1878. godine i zvanične obnove državnosti, a nastavili su da dolaze i kasnije, do I svetskog rata, kada se čak jedan broj muškaraca brodom vratio na Balkan, ne bi li u okviru jedne novoformirane vojne dobrovoljačke jedinice pomogli naporima oslobađanja od austrougarske vlasti. Do 1919. godine, Srbi su podigli tridesetak crkava u Americi, a prva, posvećena Sv. Savi, izgrađena je 1894. godine u mestu Džekson u Kaliforniji. Do 1921. godine, te naše crkve bile su pod jurisdikcijom Ruske mitropolije, koja je imala svepravoslavni i misionarski nastup, za razliku od mnogih divljačkih ili podmuklih prevođenja u veru širom sveta, ali je nakon Oktobarske revolucije njen uticaj opao te je procenjeno da je bolje da se osnuje zasebna srpska eparhija. Većina tih naših emigranata koji su osnovali pomenute tri crkvene zajednice, dolazila je iz krajeva pod austrougarskom vlašću, posebno Dalmacije, Like, i, najviše, Banata. Glavni razlog dolaska, pored ekonomskog, bio je izbegavanje mobilizacije i ratovanja za austrougarsku vojsku, čiji su se ciljevi sve više suprotstavljali srpskim nakon dolaska dinastije Karađorđević na vlast 1904. godine. Dolazili su u ovaj kraj Amerike jer je u njemu tada bila razvijena industrijska proizvodnja i tu je bilo najlakše naći dobro plaćen posao. Taj kraj se zajednički zove Srednji zapad (Mid-West), iako ćete uočiti, ako se zagledate u sadašnju kartu SAD, da je više na istoku nego na zapadu. Objašnjenje ćete naći ako pogledate neku istorijsku kartu iz vremena prvobitnih naseobina Evropljana na tlu severne Amerike, jer su se ona protezala najviše na istočnoj strani, a zapad je uglavnom bio nenaseljen, te je iz te perspektive ovaj deo zaista izgledao kao srednji zapad.


Srednji Zapad: nekad (žut, u gornjem levom uglu) i sad


Naseljavanja naših ljudi nastavljena su i između dva svetska rata, a sledeći veliki talas bio je posle II svetskog rata. Kako su politika i ekonomija, nažalost, sve više glavni smerničari i skretničari kretanja i naseljavanja porodica u celom svetu, posebno u Americi, gde prosečna porodica promeni mesto stanovanja svakih 7 godina, tj. preseli se oko 12 puta u toku života, one su uticale i utiču i na život crkava. Još od 60ih godina industrija opada u ovom kraju te se ljudi sele, pa je i broj crkvenih članova opadao do najnovijeg talasa političko-ekonomske emigracije. Na primer, u pomenutoj crkvi u južnom Čikagu veliki je broj dece do univerzitetskog nivoa. Medjutim, većina njih odlazi u visoke škole u severni deo Čikaga (a po pravilu su severni delovi američkih gradova bolje stojeći od južnih), gde i ostaju sa svojim novoosnovanim porodicama radi većih mogućnosti za zaposlenje. Tako da crkva ima najmlađe i starije, ali malo vernika između 20 i 50 godina. '60ih godina prošlog veka došlo je i do žalosnog, tragičnog crkvenog raskola, koji je u suštini imao političku pozadinu i poticao od nepoverenja jednog dela američkih Srba u crkvene vlasti koje su bile pod komunističkim režimom. Tako su se mnoge crkvene zajednice podelile, pravile zasebne crkvene zgrade, povlačile se po sudovima oko imovine... Pomirio ih je, konačno, Patrijarh Pavle početkom 90ih. Ipak, crkva je ostajala i ostaje glavno mesto okupljanja naših ljudi u Americi. Dva su glavna razloga za to. Kao prvo, u starija vremena, to je bilo glavno mesto okupljanja naših ljudi i u starom kraju – kafane, kafići, diskaći i slično su novija dostignuća urbane civilizacije, bar kada govorimo o našim prvim doseljenicima u Ameriku, koji su, pored već pomenutih krajeva, dolazili još iz Makedonije, Slavonije, Boke i Crne Gore. Tako da su oni tu tradiciju nastavljali i u novim krajevima. Drugi razlog, vezan za doseljenike posle II svetskog rata, bio je taj da je emigracija u Americi uglavnom bila politička, sastavljena od ljudi koji su bili protivnici komunističke ideologije, bilo Srba, bilo Hrvata, za koje je crkva, uglavnom, na ovaj ili onaj način, bila sastavni deo života. Zato ćete i danas u mnogim salama za druženje naših crkava naći slike kralja Petra II i Dragoljuba-Draže Mihailovića. S druge strane, emigracija u zapadnoj Evropi, posebno Nemačkoj, bila je uglavnom ekonomska, vlast iz Jugoslavije je tamo lakše kontrolisala svoje građane, te su se oni uglavnom okupljali kao Jugosloveni, oko kulturnih klubova. Pri tom nećemo ulaziti u istinsko duhovno stanje ni jednih ni drugih, jer ima Ko je za to nadležan i jedini u moći da to pouzdano proceni. Kasnije je 70ih godina i u Ameriku došao talas ekonomske emigracije, a onda, 90ih, i političko-ekonomske, ali su se oni dobrim delom uklapali u već postojeći koncept života naših ljudi u Americi, uključujući i Crkvu. Naime, pored njene osnovne namene, koju nažalost neki i zaborave pored svega sporednog, crkva je mesto sklapanja prijateljskih, poslovnih, a neretko i bračnih veza, mesto učenja jezika i kulture predaka, održavanja raznovrsnih priredbi, svečanosti i proslava.
Kada je reč o posećenosti crkava, starije generacije Srba uglavnom dolaze svake nedelje. Neki, zato, to američko hrišćanstvo, posebno naših ljudi u Americi, nazivaju nedeljnim. Naime, samo tada ljudi mogu da se okupe u crkvama, obično njih 100ak – negde i nekad malo više ili manje. Dolaze iz raznih krajeva grada u kojem žive, putujući od 15 minuta pa do dva sata. Zato najčešće ostaju i posle bogosluženja na druženju uz ručak, koji pripremaju žene koje su organizovane u ''kola srpskih sestara''. Praznici se uglavnom ne poklapaju sa američkim, radnim danima se radi, bez obzira da li je naše crveno slovo u kalendaru, te se tad, sa izuzetkom Božića i krsne slave, kada se često uzimaju slobodni dani, okupi znatno manje ljudi, a veliki praznici, npr. Sv. Sava, obeleže se u najbližu nedelju. Uskrs uvek pada u nedelju, te oko njega nema problema. Zimski meseci i ovde proteknu u znaku Božića, za koji se takođe pali badnjak pred crkvama, kao i u znaku slava, naročito Sv. Nikole i Sv. Save, za koju deca pišu i recituju pesme.
U crkvenim zajednicama ima Srba koji su kao četvrta generacija rodjeni u Americi, a i onih koji su došli juče, a dolazili su i dolaze iz svih mogućih krajeva, gradova i sela, sa svim mogućim običajima i dijalektima. Tu su i pripadnici nekih drugih tradicionalno pravoslavnih naroda: Rumuni, Grci, Rusi i razni drugi, uključujući i one koji su rođeni u Americi, a Pravoslavlju su oduševljeno prišli i oni su često revnosniji od Srba, naročito novodošlih, koji crkvu posećuju obično samo na velike praznike: Uskrs, Božić (tačnije, Badnje veče) i svoju slavu.
Svetla strana razuzdane, anarhične verske slobode u Americi (mada je ona na neki način neizbežna i ipak bolja od svake vrste zabrana i progona), gde takoreći svaka ulica ima neku svoju zasebnu crkvenu organizaciju i jurisdikciju, je što su ljudi otvoreniji da čuju i prihvate nešto novo, po američkom potrošačkom motu ''pick and choose'', te postoji velika misionarska konkurencija: od čuvenih po dosađivanju i misionarenju ''od vrata do vrata'' Jehovinih svedoka, preko omladinaca koji dele letke crkvenih organizacija u podzemnim prolazima metroa velikih gradova, protestantskih propovednika u samim vagonima metroa u toku vožnje, crkvenih tv i radio stanica, do naših sveštenika koji su primorani da ulažu veliki trud u objašnjavanju svoje vere, kako bi zaštitili svoj narod od prelazaka u druge denominacije, ali i da bi zadovoljili rastuće interesovanje za pravoslavno Hrišćanstvo rodjenih Amerikanaca drugih vera. Tako da se već sada broj pravoslavnih vernika izražava u milionima, broj crkava u hiljadama, broj manastira u stotinama, broj svetitelja u desetinama, a bogoslovskih fakulteta ima 5 (njujorški fakultet Sv. Vladimira dao je nekoliko teologa koji se ubrajaju u najznačanije u XX veku, a po knjizi jednoga od njih pripremaju se za prijemni ispit i studenti fakulteta u Beogradu). Ima oko 15 raznih jurisdikcija, koje sve tešnje i bliže sarađuje, te nije isključeno da se jednoga dana spoje u jednu.
U monaškom svetu, posebno su značajne dve grupe manastira ili, takoreći, dva pokreta, čiji su začetnici: Sv. Jovan Šangajski i starac Jefrem. Prvi je bio rodom iz Rusije (1896-1966), ali je imao i srpskog porekla, još iz vremena velikih seoba Srba pred Turcima, među kojima su neki odlazili sve do Rusije. Točak istorije je njegovu porodicu, u vreme Komunističke revolucije, ponovo doveo u Srbiju. Budući svetitelj je u carskoj Rusiji, na univerzitetu u Harkovu, diplomirao pravo, a po dolasku u Beograd studirao je teologiju i prehranjivao se radeći kao kolporter štampe na ulicama. Zamonašen je u manastiru Miljkovo, a jedno vreme radio je kao profesor u Bogosloviji u Bitolju. Za vladiku Ruske zagranične (van Rusije) crkve rukopoložen je u tzv. Ruskoj crkvi na Tašmajdanu. Vetrovi istorijske sudbine vodili su ga preko Kine (odatle naziv Šangajski) i Filipina do Zapadne Evrope (Pariza i Brisela) i, konačno, Amerike i San Franciska. Bio je veliki svetitelj i čudotvorac, a pomalo i čudak, kao i mnogi veliki ljudi – npr. na Filipinima je svojim molitvama zaustavljao vetrove, od kada se zamonašio nije nikada legao u krevet (niti ga je imao) da spava, a u Marseju je odslužio zaupokojenu liturgiju za ubijenog kralja Aleksandra na sred trga gde je atentat izvršen, dok je oko njega užurbano tekao saobraćaj. Znao je i dan kada će umreti. Kada je Patrijarh Pavle boravio u Americi, posetio je njegove mošti, poklonio im se i otpevao tropar u svečevu čast. Iz njegovog okrilja niklo je desetak manastira, a jedan od njih osnovao je njegov učenik Serafim Rouz (1934-1982), čije su knjige sa velikim interesovanjem čitane u Americi, pa i u Srbiji, a najviše u Rusiji. Njegov životni put je bio zaista veoma interesantan – put od klasičnog Amerikanca u najboljem smislu te reči – progresivnog, mladog intelektualca, koji razočaran u zapadne hrišćanske konfesije počinje da se bavi prirodnim naukama, pa onda zapadnom filosofijom, pa istočnjačkim religijama, naučivši starokineski jezik – u svemu je bio briljantan – dok jednoga dana nije prosto ušao u crkvu u San Francisku u kojoj je služio Sv. Jovan i shvatio da je njegova potraga za istinom završena i da se do nje ne dolazi razumom, već srcem. To ne znači da je razum prestao da koristi – naprotiv, napisao je nekoliko knjiga, a njegova lucidna zapažanja o savremenom zapadnom društvu i mnogim njegovim fenomenima, mogu biti vrlo zanimljiva, čini mi se, i onima koji nisu u verskim vodama. Neki i njega već smatraju svetiteljem, pa tako i u kapeli manastira Visoki Dečani drže njegovu ikonu. Manastir koji je on osnovao sada je pod srpskom jurisdikcijom, kao i jedan manastirak u Indijanapolisu, koji je ponikao od istog korena, sa tri monahinje, sve tri rodjene Amerikanke, od kojih je jedna stasita crnkinja rodjena u Bruklinu, koja drži ikonografsku školu, i koja sebe u šali naziva ''genuine Montenegrin'' (jer je crna i visoka kao gora).


Sv. Jovan Maksimović


i njegov učenik Serafim Rouz


Drugi pomenuti značajan utemeljivač monaškog života, starac Jefrem (1927- ), dobio je, dok je još živeo na Svetoj Gori, u današnjoj Grčkoj, od svog duhovnog učitelja u zadatak da ode u Ameriku i osveži monaški život, po ugledu na svetogorski. Tako je za svega 15ak godina niklo 20ak manastira širom Amerike, koji neretko imaju po 20-30 monaha ili monahinja, i to uglavnom rodjenih Amerikanaca i Amerikanki. Najpoznatiji među njima je manastir Sv. Antonija u Arizoni, koji je usred pustinjskog okruženja, sa nebrojeno kaktusa, poput onog iz Kusturičinog filma ''Arizona Dream'', kao oaza sa obiljem mediteranskog rastinja i građevinama vizantijskog stila. U njemu živi i pomenuti starac, kod koga mnoge vladike dolaze po savet i pouku. O tome je kod nas već pravio zanimljive tv emisije Velja Pavlović sa Studija B.


Starac Jefrem i njegov manastir u pustinji Arizone


Takođe, svetla strana američkog slabijeg i površnijeg bavljenja istorijom je to što se manje robuje svemu onom što je u njoj bilo negativno. Tako u Americi ima pojava kakve su kod nas, nažalost, izuzetno retke – npr. pravoslavnih Hrvata ili bivših muslimana iz Bosne – tj. da ljudi prihvataju veru ne samo iz običajnih razloga, nego i iz uverenja.
Sve u svemu, u Americi je sve moguće. Ona je toliko šarolika da je gotovo nemoguće definisati je i ko god pokuša da je oceni bilo u isključivo pozitivnom ili u isključivo negativnom svetlu, teško ga je ne nazvati pristrasnim…

An unexpected error has occurred!

If this error persists, please report it to the administrator.

Go back to home page

Additional information about this error:

MySQL error!

MySQL server has gone away(Errno=2006)

Your query: DataObjectCache::get_by_ID()

SELECT *
  FROM blog_2_titems__item
 WHERE (post_ID = 1380)
 ORDER BY post_ID